Ze zoekt contact, kijkt je aan en weegt haar woorden zorgvuldig. Alsof ze eerst even bij je incheckt. Haar rustige aandacht maakt dat je je direct op je gemak voelt. Dat typeert haar werk als specialist ouderengeneeskunde bij Lelie zorggroep. Marleen Hout (56) combineert haar rol als medisch leider met haar taken als arts in de praktijk.

Marleen heeft hart voor de ouderenzorg. Ze werkt in hospice De Regenboog, waar mensen in hun laatste levensfase verblijven, en op de beademingsafdeling in Pniël, waar cliënten vaak langdurig afhankelijk zijn van intensieve zorg. “Ik kijk in de volle breedte van het mens-zijn,” vertelt ze. “Niet alleen naar het lichamelijke, maar ook naar iemands psyche, levensbeschouwing en netwerk. En dat doen we echt samen met cliënten, naasten, verpleging en andere disciplines.”

Vrouw en mantelzorger

Thuis is zorg ook onderdeel van het dagelijks leven. Marleen is 23 jaar getrouwd met Erwin, die een hoge dwarslaesie heeft. “Ik heb hem leren kennen met zijn dwarslaesie,” zegt ze glimlachend. “We werden hartstikke verliefd en zijn echt voor elkaar bestemd.” Tegelijk bewaakt ze iets belangrijks: “Ik wil niet zijn hulpverlener zijn. Ik ben zijn vrouw,” vertelt ze rustig en duidelijk. “Al blijft er genoeg zorg over.” Er is veel georganiseerd met wijkverpleging, vrienden en mensen uit de kerk via het PGB (Persoonsgebonden budget). Ook hun drie volwassen dochters springen bij.
Dit vormt haar. “Je gaat afhankelijker leven en hecht minder aan luxe. Niet alles is vanzelfsprekend.” Zo blijft bijvoorbeeld het plannen van vakanties een uitdaging. “Maar dan is het zó gaaf dat je van een eenvoudige vakantie in Drenthe intens kan genieten met elkaar.”

Samen

Door haar eigen ervaringen kan Marleen zich goed inleven in cliënten. “Ik herken wat cliënten ervaren: moeite, afhankelijkheid, loslaten.” Tegelijk ziet ze de spanning: “Thuis kun je met hulpmiddelen en een netwerk veel zelf regelen, in een verpleeghuis kom je in dagritmes en regels terecht,” vertelt ze eerlijk. “We staan voor eigen regie en persoonsgerichte zorg, maar toch beland je in een systeem.”
Ze denkt aan een cliënt die na opname moeite had met het loslaten van thuis. “Dan probeer ik eerst maar eens naast iemand te gaan zitten en te luisteren. Dat maakt vaak al verschil.”
Marleen gelooft sterk in familieparticipatie en het idee van ‘samen’. Ze vertelt: “Voor cliënten kan het kostbaar zijn als naasten betrokken blijven. Ook zorgteams moeten leren om naasten echt een rol te geven”.Tegelijk waakt ze voor overvraging: soms staan er weinig mensen om iemand heen, soms juist kleine netwerken die enorm veel doen en daardoor al overbelast zijn. “Hier moeten we met elkaar goed oog voor hebben.”

‘Reablement’ is een term die we tegenwoordig in de zorg gebruiken en gericht is op zelfredzaamheid van ouderen. Marleen is daar positief over, maar reablement hoort volgens haar vanzelfsprekend bij goede zorg. “Dat begint al bij het eerste gesprek,” legt ze uit, “wat kan iemand zelf, wat nemen we over, en wanneer lopen we ernaast? Niet omdat dat dan de naam ‘reablement’ heeft, maar omdat het bij goede zorg hoort.” In de praktijk ziet ze het in kleine dingen. Met een glimlach: “Cliënten die regelen dat familie blijft slapen, een vriend die helpt bij het douchen… En cliënten die, ondanks hun beperking of beademing, zelf proberen aan te kleden of te wassen, en pas om hulp vragen als het echt niet anders kan.”

Waardering

Als organisatie vindt Lelie zorggroep ‘werken met waardering’ heel belangrijk. Voor Marleen zit waardering in kleine dingen: als collega’s elkaar teruggeven dat iets goed ging ,of een luisterend oor bieden als iets niet goed gaat. De grootste waardering krijgt ze van cliënten. In de palliatieve zorg probeert ze bijvoorbeeld een duidelijk plan te maken en te bespreken met de cliënt; wat we kunnen doen bij pijn of benauwdheid, wat de volgende stap is in de behandeling daarvan. Ze vertelt over een familie die na een zwaar weekend zei: “We voelden rust omdat u had uitgelegd waar we rekening mee konden houden”. Marleen: “Dat is voor mij de grootste waardering: dat cliënten zich aan mij toe durven vertrouwen.”

Levenseinde

De fase waarin het levenseinde in zicht komt, vraagt eerlijkheid. In het hospice ziet ze dagelijks hoe kwetsbaar die laatste fase kan zijn. In een opnamegesprek bespreekt Marleen wat cliënten kunnen verwachten. “Ik gebruik alle middelen die ik heb om symptomen te bestrijden, alleen euthanasie doe ik niet.” Ze legt uit welke palliatieve opties er zijn en dat - als gewone middelen niet voldoende zijn - slaapmedicatie kan worden ingezet om lijden te verlichten. Openheid vindt Marleen daarin belangrijk: ook als iemand een euthanasiewens heeft, moet daarover gesproken kunnen worden. “Er moet openheid zijn, van beide kanten.” Ze verbindt dat aan haar christelijke waarden: betrouwbaar zijn, deskundig zijn, nabij zijn. “Als wij de liefde van God mogen kennen, dan vraagt Hij ook iets van ons naar onze naaste.”

Toekomst

Als Marleen naar de toekomst kijkt, ziet ze vooral de druk op de zorg als grootste uitdaging: “minder personeel, minder uren, en het risico dat het vak ‘verknipt’ raakt: ‘Jij bent van dit en jij van dat’.” Terwijl Marleen juist houdt van het pad dat ze, samen met het team, met mensen mag lopen, soms tot aan het einde. Als ze één ding hoopt, is het dit: “Dat we in de zorg nabijheid kunnen blijven tonen en ook in de toekomst hoogwaardige zorg aan onze kwetsbare cliënten kunnen blijven geven.”

Auteur Hanna Smallenbroek

Beeld Hanna Smallenbroek