Op allerlei plekken komen we het Engelse woord reablement tegen. Reablement is een woord dat internationaal en in Nederland door steeds meer zorgorganisaties wordt gebruikt. Letterlijk vertaald betekent het: opnieuw vaardig worden. Reablement is eigenlijk heel eenvoudig: mensen helpen zichzelf te helpen. Zodat zij de regie houden over hun eigen leven, zo lang mogelijk zelfstandig blijven en kunnen doen wat zij zelf willen. Vaak zit het in kleine, dagelijkse handelingen. Zelf de pyjama opvouwen, een kopje koffie inschenken of even de krant halen. Dingen die misschien eenvoudig lijken, maar die veel betekenen voor het gevoel van zelfstandigheid en eigen regie.

“Eerlijk? We dachten eerst: óók dat nog,” zegt Mirjam van Nijnatten (51), verpleegkundige palliatieve zorg. Toen zij voor het eerst met reablement in aanraking kwam, klonk het als iets groots en ingewikkelds. Een extra taak, boven op het dagelijkse werk. In de praktijk bleek het gedachtegoed juist verrassend eenvoudig en vooral praktisch. Reablement vraagt geen extra tijd, maar een andere manier van kijken: minder overnemen en meer ruimte laten voor wat iemand zelf nog kan. “We dachten veel te groot,” zegt Mirjam. “Reablement begint al als je iemand zelf laat doen wat nog lukt. Dat kan heel simpel zijn, zoals het wassen van het gezicht.” Gaandeweg zag zij wat deze aanpak doet met cliënten. Kleine handelingen gaven meer rust, onbegrepen gedrag nam af en [JH1.1]in kleine gebaren was trots af te lezen. Die ervaringen maakten haar, samen met collega Gerlinde, tot een van de enthousiaste reablement ambassadeurs binnen Lelie zorggroep.

Reablement krijgt vorm in herkenbare, dagelijkse situaties. Zo schenkt een mevrouw die altijd haar thee aangereikt kreeg, die nu zelf in vanuit een thermoskan. Een andere cliënt loopt zelfstandig naar beneden om zijn krant op te halen die voorheen altijd werd gebracht. Het kost hem misschien maar een paar minuten per dag, maar het moment van eigen regie betekent veel. Dat is te zien aan zijn trots en glimlach.

Ook mensen met dementie hebben baat bij deze manier van werken. Cliënten die onrust of loopdrang laten zien, vinden vaak meer rust wanneer zij worden betrokken bij een doelgerichte activiteit. Even meelopen om iets weg te brengen of helpen bij een kleine huishoudelijke taak geeft richting en houvast. Het zijn handelingen die passen bij het dagelijks leven en aansluiten bij wie iemand is. Volgens Mirjam gaat het daarbij niet om wat iemand doet, maar om wat het betekent.

Reablement vraagt soms om uitleg aan naasten. Familieleden kunnen zich zorgen maken dat hun ouder minder zorg krijgt, terwijl het juist gaat om zorg die meer waardigheid geeft.

Tijdens een familieavond lieten Mirjam en Gerlinde ervaren hoe het voelt wanneer alles voor je wordt gedaan: de jas wordt direct aangenomen, iemand wordt begeleid naar een stoel, de koffie is al ingeschonken en het koekje in stukjes gebroken. De ongemakkelijkheid die familieleden daarbij voelden, maakte veel duidelijk over het belang van eigen regie. Ook vrijwilligers ontdekken binnen reablement een nieuwe rol. Waar sommigen bang waren overbodig te worden, blijkt hun bijdrage juist waardevoller wanneer zij bewoners helpen om zelf dingen te doen. Een vrijwilliger verwoordde dat treffend: “Ik ben op een ándere manier van waarde.”